Tăng sắc tố da là một tình trạng y khoa phổ biến với nhiều nguyên nhân khác nhau, biểu hiện dưới dạng cục bộ hoặc lan tỏa. Phần lớn các trường hợp phát sinh do sự gia tăng sản xuất và lắng đọng melanin – sắc tố tự nhiên quyết định màu da.
Phân loại tăng sắc tố da
1. Tăng sắc tố cục bộ
Đây là dạng thường gặp nhất, bao gồm các tình trạng như:
- Tăng sắc tố sau viêm: Xuất hiện sau các tổn thương da như vết cắt, bỏng, mụn trứng cá hoặc bệnh lupus.
- Viêm da do thực vật: Phản ứng quang độc tính do tiếp xúc với tia cực tím (UV) kết hợp với chất psoralen có trong một số loại thực vật như chanh, cần tây.
- Các tổn thương tăng sản: Bao gồm tàn nhang (lentigo), nám má, bớt cà phê sữa, hoặc nguy hiểm hơn là ung thư tế bào hắc tố.
- Bệnh gai đen: Gây ra các mảng da sẫm màu, dày như nhung, thường xuất hiện ở vùng nách và sau cổ.
2. Tăng sắc tố lan tỏa
Tình trạng này có thể do tác dụng phụ của thuốc hoặc là triệu chứng của các bệnh lý toàn thân và tân sinh (đặc biệt là ung thư biểu mô phổi). Sau khi loại trừ nguyên nhân do thuốc, bệnh nhân cần được xét nghiệm để tìm các bệnh lý phổ biến như:
- Bệnh Addison (suy tuyến thượng thận).
- Bệnh lắng đọng sắt (Hemochromatosis).
- Viêm đường mật nguyên phát.
Trong các trường hợp này, các tổn thương da đơn thuần thường không đủ để chẩn đoán xác định, do đó bác sĩ có thể chỉ định sinh thiết da hoặc đánh giá hệ thống để tìm kiếm căn nguyên ung thư.
Nám da (Melasma) và các thách thức trong điều trị
Nám da biểu hiện là các mảng tăng sắc tố màu nâu sẫm, có bờ không đều, thường xuất hiện đối xứng trên khuôn mặt như trán, má, môi trên và mũi. Tình trạng này phổ biến ở phụ nữ mang thai (nám da thai kỳ) hoặc những người sử dụng thuốc tránh thai đường uống.
Nguyên nhân làm nặng thêm tình trạng nám:
- Tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời (kích thích tế bào hắc tố).
- Rối loạn tuyến giáp tự miễn.
- Sử dụng các loại thuốc nhạy cảm với ánh sáng hoặc thuốc chống động kinh.
Phương pháp điều trị và bảo vệ da
Việc kiểm soát nám da đòi hỏi sự kiên trì và tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp bảo vệ:
- Chống nắng tối đa: Sử dụng kem chống nắng phổ rộng (SPF từ 50 trở lên), ưu tiên các loại có màu (chứa oxit kẽm hoặc titanium dioxit) để chặn ánh sáng nhìn thấy.
- Liệu pháp ba thuốc tại chỗ (Triple Therapy): Đây là phương pháp điều trị bậc một hiệu quả, bao gồm sự kết hợp giữa Hydroquinone (2-4%), Tretinoin (0,05-1%) và Corticosteroid tại chỗ.
- Lưu ý: Chỉ có sắc tố ở lớp thượng bì mới đáp ứng tốt với điều trị. Sắc tố ở lớp hạ bì thường khó điều trị hơn và cần các công nghệ chuyên sâu hơn.
Theo Cẩm nang MSD – Phiên bản dành cho chuyên gia